{"id":12034,"date":"2026-07-06T11:32:22","date_gmt":"2026-07-06T09:32:22","guid":{"rendered":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/grottoneum-station-7-aluin-en-vitriool\/"},"modified":"2026-08-04T08:30:34","modified_gmt":"2026-08-04T06:30:34","slug":"grottoneum-station-7-aluin-en-vitriool","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/grottoneum\/grottoneum-station-7-aluin-en-vitriool\/","title":{"rendered":"Grottoneum Station 7 \u2013 Aluin en Vitriool"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t<\/rect><\/rect><\/g><\/path><\/g><\/g><\/g><\/svg>\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Overzicht<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/path><\/svg>\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tStation 8<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/span>\n\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

7<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Waarvoor gebruikte men aluin en vitriool?<\/span><\/font><\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

De Buckelapothekers bepaalden eeuwenlang de handel in natuurlijke geneesmiddelen in het Th\u00fcringer Woud. Met geneeskrachtige kruiden, zalven en tincturen, de zogenaamde olit\u00e4ten, reisden ze te voet door grote delen van Europa en maakten ze de kennis van de lokale kruidenvrouwen ver buiten de regio bekend. Aluin speelde hierbij een bijzondere rol \u2013 een veelzijdig mineraal dat onder andere werd gebruikt in de geneeskunde, papierproductie, leerverwerking en textielververij. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Aluin \u2013 werking en gebruik <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Aluin is een dubbelzout van zwavel. Tot 100 jaar geleden was het in bijna elk huishouden te vinden en werd het ook in veel ambachten gebruikt: bij het looien, in de geneeskunde, als houtconserveringsmiddel, bij de productie van verf, bij het lijmen, beitsen, bleken en conserveren. <\/strong><\/p>\n

Kaliumaluminiumaluin, kortweg kaliumaluin, was bijzonder veelzijdig, omdat het bij belangrijke toepassingen niet tot verkleuringen leidde, zoals ijzer- of chroomaluin.
Kaliumaluin dissocieert in waterige oplossing volledig tot kalium-, aluminium- en sulfaationen.<\/p>\n

<\/p>\n

K2<\/sub>Al2<\/sub>(SO4<\/sub>)4<\/sub> + 8H2<\/sub>O <\u2014-> 2K+<\/sup> + 2AL3+<\/sup> + 8(OH)\u2013<\/sup> + 8H+<\/sup> + 4SO4<\/sub>2-<\/sup><\/p>\n

Zowel de aluminium- als de sulfaationen waren van praktisch belang. Voordat zwavelzuur op grote schaal kon worden geproduceerd, was aluin de belangrijkste bron van sulfaationen. Een waterige aluinoplossing is in zekere zin een tijdelijk zwavelzuur, wat de adstringerende eigenschap verklaart, d.w.z. de samentrekkende en verstevigende werking op eiwitten. Bovendien oxideren sulfaationen sommige niet-echte kleurstoffen. Ze zetten deze om in kleurloze vormen, wat bleking betekent. Tot slot werken sulfaationen bacteriedodend en kiemremmend. Deze drie eigenschappen overlapten elkaar bij de afzonderlijke toepassingen. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
De Buckelapotheker <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Al in de middeleeuwen werden reizende handelaren ‘Buckelkr\u00e4mer’ genoemd, omdat ze hun waren altijd met een houten frame op hun rug (Buckel), de zogenaamde ‘Reff’, meedroegen en zo van plaats naar plaats trokken. <\/strong><\/p>\n

Kruidenvrouwen in het Th\u00fcringer Woud verzamelden eeuwenlang inheemse geneeskrachtige planten en verwerkten deze tot geneesmiddelen, de zogenaamde olit\u00e4ten (Lat. Oleum \u2013 olie).<\/span><\/p>\n

Destijds werd alles wat het gewone volk als natuurlijke geneesmiddelen gebruikte, olit\u00e4t genoemd, omdat men zich geen medische hulp kon veroorloven of omdat artsen dergelijke middelen zoals alo\u00eb of opium niet wilden voorschrijven.<\/p>\n

Verpakt in aardewerken kruiken, glazen flessen en spaanplaten doosjes werden de zalven, kruidenbereidingen en tincturen, maar ook aluinkristallen uit de mijn ‘Jeremias Gl\u00fcck’, door de Buckelkr\u00e4mer de wereld in gedragen. <\/p>\n

Vanaf de Dertigjarige Oorlog tot in de 20e eeuw transporteerden ze de goederen te voet tijdens reizen van meerdere weken. Ze verkochten ze voornamelijk aan vorsten- en koningshuizen in Europa. Daarbij waren individuele families verantwoordelijk voor specifieke afzetgebieden en konden zo een soort monopolie opbouwen. <\/p>\n

Alleen al in 1780 waren ongeveer 800 Buckelapothekers onderweg tussen Denemarken en Hongarije, en Polen en Frankrijk. De producten werden via Nederlandse havens ook overzee verscheept. <\/p>\n

Hoewel in sommige Duitse streken wetten werden uitgevaardigd tegen marskramers en dus ook Buckelapothekers, die zelfs het onderdak bieden aan de Buckelkr\u00e4mer verboden, beleefde de olit\u00e4tenhandel in Th\u00fcringen in de 18e eeuw een bloeitijd.<\/p>\n

Gekleed in een bruine driesteek, bruine schootrok, rood vest, witte halsdoek, bruine leren broek en beenkappen werden ze niet langer ‘herenloos gespuis’, maar ‘door God geprezen laboranten uit Th\u00fcringen’ genoemd. Ze genoten hoog aanzien en zelfs artsen en chirurgen waardeerden en volgden hun advies. Ze waren daarmee voorlopers van de vertegenwoordigers van de dranken- en farmaceutische industrie. <\/p>\n

Na de Tweede Wereldoorlog konden de distributielijnen niet meer worden gehandhaafd. Veel familieleden van de Buckelapothekers-dynastie\u00ebn vonden werk als werknemers van de VEB Pharmazeutisch-Chemische Fabrik Meuselbach, het huidige Krewel Meuselbach GmbH. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Geneeskunde <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Aluin gold in de geneeskunde van vroeger dagen als een waar wondermiddel. Het poeder werd gebruikt tegen allerlei ontstekingen, eczeem en nattende huiduitslag, maar ook bij anticonceptie, soms simpelweg door het in een stoffen zakje bij zich te dragen. <\/strong><\/p>\n

Zelfs tegen angsten en schuldgevoelens zou het helpen en in het Oosten dient alunit als beschermsteen tegen bezetenheid en betovering.<\/p>\n

Lonicerus adviseert in 1679 om het poeder met regenwormen te mengen en goed te vermalen om een zalf tegen kankergezwellen te verkrijgen. Bovendien zou aluin helpen tegen jeuk, korstjes, fistels, ‘rottend vlees in wonden’ en tegen luizen en neten. <\/p>\n

Aluin heeft een adstringerende, dus samentrekkende en desinfecterende werking. Daarom kunnen bloedingen ermee worden gestelpt en aambeien in aluinbaden worden behandeld. Door zijn antibacteri\u00eble werking werd het al door de Romeinen als deodorant gebruikt. Bekend zijn toepassingen tegen vochtige handen en voeten, bij trage bloedstromen, lang aanhoudende slijmafscheidingen, diarree en loodkoliek.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Textielververij en verfproductie <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ververs gebruiken de bijtende werking van aluin om textielweefsels duurzaam te kunnen verven. Bij het beitsen en verven van textielvezels bemiddelen de aluminiumionen chemisch tussen natuurvezel en de kleurstoffen door de vorming van complexverbindingen.<\/strong><\/p>\n

Weefsels worden in aluinoplossing gekookt, voordat ze worden gedrenkt met waterige extracten van verfplanten.<\/p>\n

Al de Romeinen verfden op deze manier stoffen en produceerden zo de typische heldere toga.<\/p>\n

Als verfplanten dienden hen meekrapwortel, verfwortel en blauwhout.<\/p>\n

Bij de verfproductie uit natuurlijke planten gebruikt men aluin om kleurpigmenten met een bindmiddel te mengen. Aluin verandert in een waterige oplossing met potas en natronloog in zeer fijne witte kleikristallen, waaraan natuurlijke pigmenten zich binden. Zo verkrijgt men smeerbare pigmentmassa’s voor schilders- en dekkende verven.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Papierproductie <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tot in de 19e eeuw werd papier gemaakt van lompen (vodden) en vezelplanten. Aluin diende in die tijd voor het bleken en verstevigen van deze papierbestanddelen. <\/strong><\/p>\n

Met de uitvinding van het houtslijpproces door J. C. Schiffer in 1765 werd de basis gelegd voor de massaproductie van papier uit houtcellulose. Dit onbehandelde papier werkt als vloeipapier en is ongeschikt om op te schrijven of te bedrukken.<\/p>\n

Het waterafstotende aluin wordt aan het cellulosepapier toegevoegd met abietsharszeep om het uitlopen van de inkt te voorkomen. De sulfaationen die door dit proces worden ingebracht, leiden echter tot de zogenaamde ‘boekensterfte’, omdat het papierzuur boeken en documenten in archieven laat vergaan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Brandvertrager, blusmiddel en bescherming tegen verwering <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Vondsten uit Egypte bewijzen dat hout al rond 450 v.Chr. met aluin als brandvertrager werd ge\u00efmpregneerd. Ook de Romeinen gebruikten het hiervoor, gemengd met azijn. <\/strong><\/p>\n

Tegen verwering en dierlijke plagen bij bouwhout, maar vooral als preventieve brandbeveiliging, werden in de middeleeuwen houten dakconstructies en verdedigingswerken met aluinzouten behandeld. Ook wapensmeden drenkten houten wapenonderdelen in aluin om deze vuurbestendiger te maken.<\/p>\n

Bluspoeders met toevoeging van aluin waren in de 18e eeuw in gebruik en al in 83 v.Chr. bluste men vuur met aluinoplossingen.<\/p>\n

Aluin vormt een beperkte brandvertraging doordat het relatief hoge aandeel kristalwater bij verhitting vrijkomt en het ontbranden van het hout remt: met aluin behandeld hout wordt bij verhitting vochtig!<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Witlooier <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

In het proces van het leer \/ is de stank de belangrijkste eer. \/ Kalk, aluin, zout, meel, arseen, \/ maken het wit en mooi voor iedereen. \/ Eigeel, urine, hondenstront \/ maken de kwaliteit gezond. \/ Daarom is het een genot, een kus \/ op de zachte handschoen, dus.<\/p>\n

Deze spreuk van de looier beschrijft de hulpstoffen die nodig zijn voor het witlooien of aluinlooien.<\/p>\n

Het looien gebeurt met mineralen zoals aluin en keukenzout en levert een licht, bijna wit gelooid leer op \u2013 vandaar de naam witlooien. De witlooierij wordt vooral gebruikt voor fijnere, dunne leersoorten van kalf, schaap en geit. Na het reinigen van de huiden van bloed-, vlees- en vetresten wrijven de looiers in dit zeer oude proces vochtig aluin in de uitgewassen lederhuid. De eiwitvezels trekken hierdoor samen, verbinden zich en worden steviger.<\/p>\n

Eenmaal gedroogd is het leer stijf en hard en moet het door mechanische bewerking, invetten en verven ‘soepel’ worden gemaakt. De looiing is niet permanent en kan er weer worden uitgewassen.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
Wijnbouw en landbouw <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

In de landbouw en specifiek in de wijnbouw worden aluin en de bijproducten daarvan gebruikt.<\/strong><\/p>\n

Bladluizen en rupsen op bessenstruiken worden gedood door ze te overgieten met een hete aluinoplossing. Aluin wordt in de wijnbouw ook ingezet tegen de druifluis. Vooral kopervitriool, dat ontstaat wanneer zwavelzuur (dat uit de aluinschiefer wordt gewassen) in contact komt met koper, is een gewild bestrijdingsmiddel tegen de druifluis.<\/p>\n

Ter voorkoming van roest (galitzeni-steen) bij tarwe wordt dit bestrooid met kopervitriool.<\/p>\n

In de 19e eeuw overtreft de vraag naar kopervitriool in sommige jaren het aanbod ruimschoots, in andere jaren wordt het in grote hoeveelheden ge\u00ebxporteerd.<\/p>\n

Door aluin aan het gietwater toe te voegen, bloeien de bloemschermen van hortensia’s in een blauwe of paarse kleur.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Overzicht Station 8 7 Waarvoor gebruikte men aluin en vitriool? De Buckelapothekers bepaalden eeuwenlang de handel in natuurlijke geneesmiddelen in het Th\u00fcringer Woud. Met geneeskrachtige kruiden, zalven en tincturen, de zogenaamde olit\u00e4ten, reisden ze te voet door grote delen van Europa en maakten ze de kennis van de lokale kruidenvrouwen ver buiten de regio bekend. […]<\/p>\n","protected":false},"author":137,"featured_media":0,"parent":13309,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-12034","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/137"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12034"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/12034\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/13309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/feengrotten.admo.cloud\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}